Kelile ve Dimne’deki “Aslan ile Tavşan” Hikayesinin Mesnevi’deki Yansımaları

Abstract

Mevlâna Celâleddin-i Rumî’den La Fontaine’e kadar sayısız kişiye ve esere kaynaklık eden Kelîle ve Dimne, konusuyla ve hikâyeleriyle dünyada âdeta bir “Kelîle ve Dimne Edebiyatı” oluştururmuştur. Mevlâna, Kelile ve Dimne’den çok sayıda hikâyeyi kendi tarzı ve engin anlamlı sentezlemeleriyle ünlü başyapıtı Mesnevi’sinde olağanüstü güzellikler ve derin anlam yüklemeleriyle didaktik hikâyeler ve ara-larına serpiştirilmiş öğütleri ve uyarılarıyla zenginleştirerek bu tarzın en güzel örneklerini vermiştir. Eser III. yüzyılda Hint hükümdarlarından birinin oğullarını eğitmekle görevlendirdiği bir rahip tarafın-dan şehzadeler için hazırlanmış, daha sonraları Sasani hükümdarı Hüsrev Enuşirvân zamanında tabip Borzûye’nin birkaç Sanskritçe kaynaktan daha yararlanarak Pehlevî dilinde tercümesi ve telifi yoluyla meydana getirilmiştir. Abdullah b. Mukaffa bazı katkılarda bulunarak eseri Arapça’ya çevirmiştir. Bir-takım dünya dillerine yapılan Kelîle ve Dimne çevirilerinin hemen tamamı İbn Mukaffa metnine dayan-maktadır. Söz konusu eser daha sonra Farsça’ya da çevrilmiştir. Kitabı oluşturan masalların kahramanları hayvanlardır. Eserin ana kaynağı, bir hükümdarın oğullarını eğitmek amacıyla yazıldığı ve aynı şekilde genişletilmiş versiyonları da birtakım hükümdarların istek-leriyle hazırlandığı için kitabın konusu daha çok ailevî ve siyasî terbiyedir; ancak yeri geldikçe ahlâk değerlerine de göndermeler yapılır. Kelile ve Dimne’de görece kısa olarak anlatılan önemli bölümlerden “Aslan ile Tavşan” hikâyesi Mevlâna tarafından alabildiğine genişletilerek, birtakım olaylara göndermelerle, didaktik, ahlaki ve de-rin anlamlı öğütler ile bezenerek mesnevide son derece güzel ve etkili pasajlar halini almıştır. Bu maka-lede Kelile ve Dimne'nin “Aslan ile Tavşan” hikayesinin Mesnevi'deki yansımaları ele alınıp incelenecektir.